"Lessen uit Beurscrash van 1929 en de Grote Depressie "

Lessen uit Beurscrash van 1929 en de Grote Depressie
Hoe een herhaling van het Keynesiaans Debacle te vermijden

Voorgeschiedenis 1920-1929
De jaren 20 van vorige eeuw waren een periode van uitzonderlijke economische voorspoed. Belangrijke innovaties zoals elektriciteit, radio en telefoon, nieuwe werktuigen, assemblagelijnen (Ford) verhoogden de productiviteit, en brachten welvaart en een breed gamma van nieuwe producten mee. . Ook architectuur, cultuur en sociaal leven kenden een hoge bloei.

Het communistisch experiment in de Sovjet Unie was nog jong en leek dank zij de hoogconjunctuur aanvankelijk een succesverhaal te worden. Velen zagen in het economisch model gestuurd door "centrale planning" annees folles

het moderne en "rationeel alternatief" voor de "irrationele anarchie" van de vrije markt. In Europa zowel als in de VS stond de economische discussie tussen de socialistisch - interventionistische school van J.M Keynes en de klassiek liberale "Oostenrijkse School" met Von Mises en Hayek in het centrum van het politiek debat.

Goedkoop en gemakkelijk krediet
Tegen het einde van het decennium culmineerde de hoogconjunctuur vooral in de VS in een algemene euforie die zich uitte in oververhitte prijzen van bijna alle activa. Voorafgaand aan de euforie had een lange periode van lage rente de geldhoeveelheid snel doen toenemen. De snelle geldaanwas werd daarenboven nog aangewakkerd door de omvangrijke Duitse herstelbetalingen, waardoor bij de geallieerden de geldhoeveelheid veel sneller groeide dan de reële economie en de inflatoire druk op de prijzen in Europa en de VS alsmaar opliep.

beurscrash

Dank zij de toenemende productiviteit bleef de stijging van de consumptieprijzen nog merkwaardig beperkt tussen 1921 en 1929. Het goedkoop "onverdiend" geld vond vooral zijn weg naar investeringsgoederen, en ontketende een ware golf van ondoordachte investeringen die achteraf waninvesteringen bleken die weinig rente of toegevoede waarde opleverden.

Vooral tussen 1928 en 1929 veroorzaakte de gemakkelijke toegang tot goedkoop krediet roekeloze speculatie op aandelen en op activa in het algemeen, zodat prijzen werden opgeblazen tot een onhoudbare "asset bubble". In amper 2 1/2 jaar klom de Dow Jones met 230% van 166 in maart' 26 tot 381 in sept '29!

Een correctie was onvermijdbaar, maar zou veel harder worden dan nodig als gevolg van katastrofale overheidsinterventies: in de hoop de conjunctuur af te remmen namen de politieke overheid en de nog onervaren Federal Reserve (°1913) een reeks erg ongelukkige anticyclische maatregelen. Met hun interventies lokten ze een recessie uit die weliswaar eerst mild leek, maar die gaandeweg zou ontaarden in een catastrofale financiële crisis. De anticyclische interventies worden op vandaag meestal als zware overdrijvingen beschouwd. Voor anderen was de staatsinmenging een regelrechte blunder die totaal overbodig was.

grrote depressie speculatie

Politieke Blunders
In een poging de speculatie in te dijken, verbood de overheid eerst bankleningen voor speculatieve transacties ("margin trades"). De FED van haar kant verhoogde drastisch haar discontovoet van 3,5% in jan. 1928 tot 6% in aug. 1929 met als gevolg dat de geldhoeveelheid totaal onverwacht met één derde inkromp in nauwelijks zes maanden (aug '29 - maart'30). De markt reageerde heftig. Aandelen en de prijzen van activa storten ineen, met een drastische inkrimping van de reële economie voor gevolg.

Om de versnellende recessie tegen te gaan nam de Amerikaanse regering vervolgens de ene catastrofale maatregel na de andere. Eerst verhoogden de VS in een protectionistische reflex de invoerrechten op niet minder dan 25.000 artikelen tot een gemiddeld tarief van 65%. Daarop namen ook de handelspartners beschermende maatregelen als represaille. De tariefoorlog die hieruit voortvloeide legde de internationale handel zo goed als volledig lam met gigantisch productiviteitsverlies en oplopende werkeloosheid voor gevolg.

marginal tax rate

Als gevolg van de dalende belastingsinkomsten en stijgende sociale aanspraken dreigde een budgettair tekort. In volle crisis beslistte de regering van president Hoover dan maar de inkomensbelastingen te verhogen. Zijn belastingswet van 1932 verhoogde de hoogste aanslagvoeten in één klap van 25% tot niet minder dan 63%. Maar daarenboven werden de meeste belastingsvrijstellingen drastisch teruggeschroefd, wat vooral de midden-inkomens trof. Roosevelt zou die aanslagvoet later zelfs nog verhogen tot 79%. Als klap op de vuurpijl liet Roosevelt in 1933 burgers en ondergeschikte besturen ook hun goudreserves inleveren. De goudstandaard als monetair stelsel werd opgegeven, en de dollar werd drastisch gedevalueerd met niet minder dan 40%. Dit bracht dan weer een neerwaartse spiraal op gang van concurrerende devaluaties bij de handelspartners over de hele wereld.

sociale hulp voor werklozen

Rechtsonzekerheid ondermijnt vertrouwen
Naarmate de crisis verder uitdiepte nam de overheid in steeds sneller allerlei paniekerige nood- maatregelen. De snelle opeenvolging en onvoorspelbaarheid van de overheidsinterventies creëerde een klimaat van algemene rechts- onzekerheid, wat het al povere ondernemingsklimaat nog verslechterde. Snel wijzigende fiscale regels en subsidieregelingen, regulering van lonen, prijzen, rente en productie waren allemaal overheidsinterventies die ondernemers tot dan niet hadden gekend en die een algemene sfeer van onzekerheid creëerden. Geconfronteerd met zoveel onberekenbare risico's verkozen industriëlen dan maar hun investeringsplannen uit te stellen.

Het was duidelijk niet de vrije markt die faalde. De grote crisis was rechtstreeks gevolg van goedbedoelde maar daarom niet minder desastreuze overheidsinterventies. Volledig in de geest van de tijd was President Hoover -die trouwens mijningenieur was- ervan overtuigd de economie te kunnen sturen net als een machine. In Belgie koesterde Hendrik De Man met zijn Plan De Man net dezelfde illusies. Maar net als bij ons draaiden ook in de VS de ene na de andere interventie uit op economische mislukkingen: de handelsvernietigende invoerrechten, de arbeidsontradende belastingdruk, het detaillistisch dirigisme en de contraproductieve regulering van lonen, prijzen en productie. De beperking ook van van de concurrentie, en de zinloze vernietiging van oogsten met de bedoeling landbouwprijzen hoog te houden terwijl in grote delen van het land honger werd geleden. Niet in het minst was het wanbeleid van de FED met zijn onverwachte en veel te abrupte inkrimping van de geldhoeveelheid schuld aan de crisis.

werkzoekende

Catastrofale gevolgen

De maatschappelijke kosten van de politieke blunders was gigantisch: de zwaarste economische crisis in de geschiedenis. 25% werkeloosheid, aandelenkoersen die crashten tot 10% van hun hoogtepunt. Inkomens die daalden met 28%, terwijl de autoverkoop met 75% terugviel. Banken crashten de ene na de andere en sleepten honderd duizenden burgers en bedrijven mee in hun faillissement, met massaal verlies van spaargeld en bedrijfskapitaal voor gevolg. Geruchten over opstand staken dan ook alsmaar vaker de kop op. Roosevelt 1934

Besluit
Al wie de crisis grondig heeft bestudeerd komt tot dezelfde conclusies. Murray Rothbard, Laurence Reed, Stefan Molyneux, Amity Shlaes zijn allemaal unaniem dat de grote depressie geen crisis was van het kapitalisme, maar de crisis van de nefaste monetaire politiek en van ongelukkig overheidsingrijpen. Niet de vrije markt faalde, maar de politieke en monetaire overheden. Wegens hun irrationele angst voor deflatie wilden ze ten allen prijze verhinderen dat lonen en prijzen zouden dalen, en daardoor verhinderde men dat de markten een nieuw evenwicht vonden. Hun jammerlijk mislukte interventies veroorzaakten distorties die massale verspilling van schaarse middelen veroorzaakten en uiteindelijk de milde recessie deden ontsporen in een diepe depressie. De politiek was verantwoordelijk voor het massaal verlies aan banen, welvaart, spaargeld en de vernietiging van de levenskwaliteit van een ganse generatie.

Politici hadden de markten op hun beloop moeten laten en de sturing van de economie overgelaten aan de collectieve wijsheid van miljoenen vrije individuen zoals die ligt vervat in hun miljarden weloverwogen economische keuzes. Via universele wetten van vraag en aanbod had het prijsmechanisme in hooguit een paar kwartalen de economie uit het slop kunnen trekken, en gestuurd in de richting van een nieuw evenwicht op een veel stabieler loon- en prijsniveau.

Laurence Reed toont ook op overtuigende wijze aanaan dat Roosevelt 's Keynesiaans - socialistisch beleid van "deficit spending" nauwelijks bijdroeg tot stimulering van de vraag omdat veel laagproductieve publieke investeringen gigantische middelen opslorpten en daarbij veelal de veel productievere industriele investeringen en private gezinsbestedingen verdrongen. De zeer ongelukkige combinatie van Roosevelt's Keynesiaanse "new Deal" met het detaillistisch (bijna fascistisch) dirigisme van de "National Recovery Act" hebben de economische crisis van 1929 niet opgelost. In tegendeel. Roosevelt's Keynesiaanse politiek heeft het natuurlijk herstel alleen maar jaren uitgesteld... eigenlijk tot na de tweede wereldoorlog.

Paul Vreymans

Read Laurence Reed's full 15-page Essay here.
The author dispells all the Keynesian myths
about the great depression

Hoe veroorzaakt geldcreatie Conjunctuurcycli ?
Over de relatie tussen centrale banken en recessies..
De creatie van geld veroorzaakt kunstmatige bubbels op de aandelen-
en huizenmarkt die enkel in recessies kunnen eindigen.. lees verder hier

Keynes' remedies maken de recessie alleen maar erger.
De remedies die Keynes voorschreef hebben de depressie van 1229 helemaal niet opgelost; enkel maar in tijd verlengd.
In de huidige economische crisis grijpen overheden opnieuw naar Keynes’ trukendoos.
De huidige crisis dreigt daardoor te ontaarden in een decennialange depressie.
Wie de geschiedenis niet kent, is gedoemd ze te herhalen. lees verder hier

De oorzaken van de kredietcrisis
Het is niet de vrije markt, maar juist het overheidsingrijpen
in die markt dat de huidige crisis heeft veroorzaakt.

More Images of the 1929 Recession here Cartoons here

Podcasts on the great Depression

The Great Depresson and the New Deal

Eric Rauchway - Hosted by Russ Roberts

Eric Rauchway of the University of California at Davis and the author of The Great Depression and the New Deal: A Very Short Introduction, talks with EconTalk host Russ Roberts about the 1920s and the lead-up to the Great Depression, Hoover's policies, and the New Deal. They discuss which policies remained after the recovery and what we might learn today from the policies of the past.

Listen tot the streaming audio below.