|
|
Voorzorg versus
Vooruitgang
door Martin de
Vlieghere, 2005.
In de tijdspanne waarin een daartoe speciaal aangestelde
staatssecretaris moeizaam drie vergunningen samengevoegd heeft tot
één, zijn er weer tientallen regels bijgekomen die elk
een administratieve karavaan van formulieren, informatievergaderingen
en ambtelijke controleurs achter zich aan slepen. Administratieve
vereenvoudiging is een onmogelijke opdracht in een samenleving
gedomineerd door de ideologie van de voorzorg tegen de mogelijke
gevolgen van menselijk handelen. Mens en milieu zijn volgens deze
ideologie vooral bedreigd door de mens zelf.
Het vooruitgangsgeloof van de Verlichting heeft afgedaan en is
omgeslagen in de angst voor de mogelijkheden van de mens om kwaad te
stichten. Van de voorbije eeuw onthouden we alleen de wereldoorlogen,
de wreedheden begaan onder de vlag van politieke ideologieën, de
gevaarlijke technologieën en de vervuilende industrie.
De twintigste eeuw heeft inderdaad dieptepunten van menselijk falen
getoond, maar ook pieken van succesvol doelgericht handelen. Dezelfde
‘verschrikkelijke’ twintigste eeuw zou moeten bekend staan als de eeuw
van de veruit snelste stijging van de gemiddelde levensverwachting van
de mens wereldwijd.
Gevaarlijke technologieën zijn tevens verantwoordelijk voor de
ongeziene toename van de voedselvoorziening, de historisch unieke
successen in de bestrijding van eeuwenoude ziektes en de
democratisering van privé-vervoer en communicatiemiddelen zonder
weerga. Maar inmiddels zijn we alleen maar bang van verdere
vooruitgang. Althans in het westen. Want ondanks de stuiptrekkingen van
een reactionaire politieke Islam, is het toch vooral de westerse
cultuur die op dit ogenblik de universele waarden van kapitalisme,
vrijheid en wetenschap fnuikt.
De westerse cultuur is misschien nooit erg geschikt geweest om deze
waarden uit te dragen – gezien de typisch westerse arrogantie en
oorlogszuchtigheid – maar een tijdlang is het westen – op zijn eigen
barbaarse manier – er wel in geslaagd om individuele vrijheid en
ondernemerszin in praktijk te laten renderen. Deze tijd is nu voorbij.
Ook op het vlak van economische en technologische vooruitgang kan de
westerse cultuur geen lichtend voorbeeld meer zijn. Daarvoor is deze
cultuur te sterk doordrenkt van risicovermijding.
Alleen in het westen immers, is men telkens weer bereid om nieuwe
beperkingen aan het menselijk handelen op te leggen omdat iets of
iemand anders zou kunnen gekwetst worden. We denken dat zonder het
wakend oog van de staat de ouders hun ‘kwetsbare’ kinderen zullen
verwaarlozen of zelfs traumatiseren. In Californië en Vlaanderen
beschermt de wet de biotopen van buidelratten en andere kwetsbare
dieren tegen de oprukkende woonwijken. In Vlaanderen kunnen kwetsbare
landschappen niet langer overgelaten worden aan de bevoegdheid van de
eigenaars.
Een conservatieve verlamming heeft zich van de westerse mens meester
gemaakt. Het westen verkwanselt de vooruitgang omwille van het
voorzorgsbeginsel. Volgens de Britse socioloog Frank Furedi ontkent het
voorzorgsbeginsel wat de Verlichting ons heeft bijgebracht. Uit
‘voorzorg’ leggen we het gebruik van genetisch gemanipuleerde
organismen aan banden, terwijl de mens nochtans al duizenden jaren via
doorgedreven kweekprogramma’s kunstmatige (genetische) rassen en zelfs
nieuwe soorten creëert.
De risico’s op ongevallen met genetische manipulatie lijken ons nu
plotseling veel groter dan de risico’s op mislukte oogsten door
natuurlijk slecht weer, natuurlijke schimmels en natuurlijke
sprinkhanenplagen. Uit ‘voorzorg’ spenderen we miljarden euro’s aan de
emissiereductie van broeikasgassen. Als er zich dan een echte
natuurramp voordoet, blijkt nochtans hoezeer die miljarden dollars
beter hadden gediend voor ‘early warning systems’, betere wegen,
dijken, hospitalen, kortom: vooruitgang.
De Verlichting had ons geleerd dat alleen de menselijke creativiteit
ons in staat stelt om ons lot te verbeteren en om ons te wapenen tegen
de natuur. Creativiteit veronderstelt evenwel individuele vrijheid en
impliceert risico’s. Juist door elk risico om iets of iemand te kwetsen
te vermijden, zullen we ons niet meer kunnen wapenen tegen de veel
grotere gevaren van de natuur. Met wetten kun je ingenieurs en
uitvinders aan banden leggen, maar alleen ingenieurs en uitvinders
kunnen de natuur aan banden leggen.
|
.
|
.
|
.
|
 |
Meest
gelezen essays
|
 |
 |
Media
|
|
|
Is
Belasting nu Diefstal of niet?
Een
opmerkelijk debat ten
gronde
tussen
Prof.
L.Stevens en Toine Manders
Alleen
de Staat en
de Maffia gebruiken dwang
en
zelfs dreiging
met geweld om zich voor hun "diensten" te laten betalen.
De overheid
verdedigt
haar dwang met het excuus
dat
burgers niet bereid zijn tot vrijwillige bijdrage
voor
de collectieve
voorzieningen:
voor
wegen, voor onderwijs en
politie...
Dat is
een drogreden: de
private sector slaagt er immers wél in de financiering van
collectieve
voorzieningen rond te krijgen zónder dwang of geweld. Neem het
voorbeeld van shopping centra.
Daar zijn de collectieve
voorzieningen privaat gerealiseerd
in vrijwillige samenwerking.
Straten,
parkings en beveiliging zijn privaat gefinancierd zonder dwang noch
overheid.
De
kwaliteit van de voorzieningen is er zelfs
veel
beter dan de publieke diensten van de stad:
Gratis
parking, keurige toiletten, airco op straten en pleintjes... Comfort
dus in
plaats van
stadsstoepen
met valkuilen, hondenpoep en parkeerboetes.
Ook de
drogreden van "Free
riding" (niet-kopers, wandelaars die meegenieten zonder
enige tegenprestatie)
vormt er geen enkel probleem.
Op
dezelfde basis van
vrijwilligheid kunnen
privéverzekeringen
even goed de sociale
zekerheid organiseren. Dwang is alleen
nodig als men aan
klanten
totaal ongewenste
diensten wil aansmeren
of iets wil verkopen tegen een veel te
hoge prijs.
Dwang is
dus (vrijwel altijd vermijdbare)
initiatie van geweld. Belastingen
staan daarom
op hetzelfde moreel niveau als
diefstal.
"Wie dwang
gebruikt is schuldig aan moedwillig geweld. Dwang is inhumaan."
Mahatma Gandhi
|
|
